Zo wijzigt box-3 in nieuwe belastingplan

Voor de meeste mensen zitten de veranderingen voor 2027 in kleine aanpassingen van de inkomstenbelasting en heffingskortingen. Op langere termijn staat vooral box 3 op de planning. Daar verandert de manier waarop spaargeld en beleggingen worden belast ingrijpend.

Kleine veranderingen in je netto-inkomen
In 2027 veranderen de tarieven in de eerste twee belastingschijven en worden verschillende heffingskortingen aangepast. Door aangenomen amendementen zijn de tarieven lager uitgevallen dan in de oorspronkelijke plannen. Ook de arbeidskorting stijgt minder sterk dan aanvankelijk de bedoeling was. De verhoging komt uit op € 17 in plaats van € 133.

Voor gepensioneerden is er goed nieuws. De eerder voorgestelde verlaging van de ouderenkorting met € 100 gaat niet door. De algemene heffingskorting wordt vanaf een inkomen van ongeveer € 30.910 afgebouwd. De precieze bedragen en grenzen zijn afhankelijk van de definitieve vaststelling van de fiscale cijfers. De veranderingen zijn afzonderlijk niet groot, maar bepalen samen hoeveel je netto overhoudt. Ook deze maatregelen moeten nog door de Eerste Kamer worden goedgekeurd.

Box 3 blijft voorlopig grotendeels hetzelfde
Voor box 3 verandert er in 2027 en naar verwachting ook in 2028 weinig aan de manier van belasting heffen. Het huidige stelsel blijft gelden tot de nieuwe box 3 ingaat. Je betaalt dus nog steeds belasting op basis van een forfaitair rendement. Dat is een percentage dat de Belastingdienst aan verschillende soorten vermogen toekent.
Aan het tarief wordt wel gesleuteld. In 2026 is het tarief 36 procent. Via een aangenomen amendement gaat het gewone tarief naar 35,5 procent, met een hoger tarief van 38,5 procent voor box 3-inkomen boven € 60.000 per jaar. Let op, die grens gaat over het rendement en niet over de omvang van je vermogen. Vanaf welk jaar deze tarieven precies gelden, moet nog definitief blijken.

Ook de tegenbewijsregeling blijft bestaan zolang het huidige stelsel geldt. Kun je aantonen dat je werkelijke rendement lager was dan het forfaitaire rendement, dan mag je de Belastingdienst vragen om daarmee rekening te houden. Verder is een eerder voorstel om het heffingsvrije vermogen bijna te halveren van tafel. De vrijstelling blijft daardoor naar verwachting rond de € 60.000 per persoon. Voor fiscale partners geldt het dubbele. Het exacte bedrag voor 2027 wordt nog vastgesteld.

Drie categorieën met verschillende rendementen
Het huidige box 3-stelsel verdeelt je vermogen in drie groepen: banktegoeden, overige bezittingen en schulden. Iedere categorie heeft een eigen forfaitair rendement. Voor 2026 gelden de volgende percentages, waarvan die voor banktegoeden en schulden nog voorlopig zijn.

• Banktegoeden: 1,28 procent.
• Beleggingen en overige bezittingen: 6,00 procent.
• Schulden: 2,70 procent.

Vooral het verschil tussen spaargeld en beleggingen is groot. Aandelen, obligaties, vastgoed (behalve je eigen woning) en cryptovaluta vallen allemaal onder overige bezittingen. Daardoor wordt crypto momenteel belast met het hogere forfait van 6 procent, ook als de koers nauwelijks is gestegen of zelfs is gedaald, tenzij je tegenbewijs levert. Bij de tegenbewijsregeling kijkt de Belastingdienst namelijk niet afzonderlijk naar deze drie categorieën, maar naar het werkelijke rendement op je totale box 3-vermogen.

Nieuw box 3-stelsel, belasting over werkelijk rendement
De grootste verandering komt met het nieuwe box 3-stelsel. Het kabinet wil af van de huidige forfaitaire rendementen en overstappen op belasting over het werkelijke rendement. De aanleiding hiervoor zijn onder meer uitspraken van de Hoge Raad, die heeft geoordeeld dat belastingheffing op basis van fictieve rendementen in bepaalde situaties niet eerlijk uitpakt.

In het nieuwe stelsel tellen inkomsten zoals rente, dividend en huur mee. Ook bepaalde kosten, bijvoorbeeld transactiekosten en onderhoud aan verhuurde woningen, kunnen worden afgetrokken. Daarnaast wordt gekeken naar de waardeverandering van je vermogen. Daarbij zijn twee methoden mogelijk: vermogensaanwasbelasting en vermogenswinstbelasting.

Aandelen en vastgoed pas belasten bij verkoop
In de oorspronkelijke plannen was vermogensaanwasbelasting de hoofdregel. Dat betekende dat je jaarlijks belasting zou betalen over de waardestijging van je beleggingen, ook als je niets verkocht. Alleen vastgoed, zoals een tweede of verhuurde woning, viel toen al onder de vermogenswinstbelasting.

Dat is inmiddels veranderd. Met de door de Tweede Kamer aangenomen novelle wordt de vermogenswinstbelasting flink uitgebreid. Ook financiële instrumenten zoals aandelen, obligaties, opties en beleggingsfondsen vallen straks onder deze methode. Je betaalt dan pas belasting over de waardestijging wanneer je daadwerkelijk verkoopt. Je eigen woning valt hier niet onder, die blijft in box 1.

Voor spaargeld, direct aangehouden cryptovaluta en enkele andere vermogensbestanddelen blijft voorlopig de vermogensaanwasbelasting gelden. Dat betekent dat de jaarlijkse waardeverandering wordt belast. Ook ontvangen rente op spaargeld telt mee in het jaar waarin je die ontvangt. Het kabinet overweegt om ook deze categorieën later, mogelijk vanaf 2030, onder de vermogenswinstbelasting te brengen.

Alleen de winst na de startdatum telt
Stel dat je in 2025 aandelen koopt voor € 50.000. Op de peildatum uit de overgangsregels zijn ze € 80.000 waard. Verkoop je ze later voor € 95.000, dan wordt volgens de voorgestelde overgangsregels alleen de waardestijging vanaf die peildatum belast. In dit voorbeeld gaat het dus om € 15.000 en niet om de volledige winst van € 45.000 sinds de aankoop.

Welke peildatum precies gaat gelden, staat nog niet vast. In het ontwerp van de novelle is dat 1 januari 2028, maar die datum kan nog meeschuiven met de invoering. Dat kan gunstig uitpakken voor mensen die al langere tijd beleggen. Andersom kan het betekenen dat je belasting betaalt over een herstel van de beurskoers na een eerdere daling, ook als je over de hele periode weinig winst hebt gemaakt.

Invoering uiterlijk in 2029
De invoering van het nieuwe box 3-stelsel is al meerdere keren uitgesteld. De meest recente plannen gaan uit van invoering uiterlijk op 1 januari 2029. De uitbreiding van de vermogenswinstbelasting en de uitvoerbaarheid voor de Belastingdienst en financiële instellingen zijn belangrijke redenen voor deze planning.

Tot die tijd blijft het huidige stelsel gelden, inclusief de mogelijkheid om tegenbewijs te leveren. Ook de door de Tweede Kamer aangenomen novelle en het Belastingplan 2027 moeten nog door de Eerste Kamer. Daarnaast is de vraag in hoeverre organisaties als banken en de Belastingdienst er op tijd klaar voor zijn.

De plannen geven dus al een duidelijk beeld van de toekomstige belastingheffing, maar er kan nog het nodige veranderen. De commissie voor Financiën bespreekt op 17 november de verdere behandeling. Het eerste debat staat gepland op 7 december en de stemming wordt half december verwacht. Wordt vervolgd!